Τρίκαλα, Δήμος Τρικκαίων, trikalacity.gr – Ο Δήμος Τρικκαίων On-Line

Τον κώδωνα του κινδύνου για το περιβαλλοντικό μέλλον του Πηνειού ποταμού θίγει σήμερα μιλώντας στην ΕΡΕΥΝΑ ο επίκουρος καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στο τμήμα Πολιτικών Μηχανικών κ. Νικήτας Μυλόπουλος.

Το πρόβλημα

Ο Πηνειός, ένας από τους πιο σημαντικούς ελληνικούς ποταμούς με τη μεγαλύτερη υδρολογική λεκάνη έκτασης 9.747 m², επισημαίνει ο κ. Μυλόπουλος, είναι η πιο εμφανής απόδειξη της διατάραξης του υδατικού ισοζυγίου της λεκάνης αυτής με εντονότατα τα σημάδια τόσο της μείωσης της παροχής του, όσο και της ποιοτικής υποβάθμισης των νερών του, καθώς λειτουργεί ως αποδέκτης κάθε είδους αποβλήτων.

Εδώ θα πρέπει προκαταβολικά να διευκρινίσω, αναφέρει, ότι το ποσοτικό με το ποιοτικό πρόβλημα είναι αλληλένδετα καθώς οι αιτίες που τα ορίζουν είναι παρόμοιες, αν όχι ταυτόσημες (πχ η υπερεντατική γεωργική δραστηριότητα εξάντλησε τα υδατικά αποθέματα της λεκάνης απορροής και ταυτόχρονα επιβάρυνε ποιοτικά το νερό με τα φυτοφάρμακα κλπ) και η ποιοτική υποβάθμιση είναι αποτέλεσμα και της ποσοτικής εξάντλησης αφού οι ίδιες ποσότητες ρύπων εμφανίζονται σε πολύ μεγαλύτερες συγκεντρώσεις όταν μειώνεται ο όγκος του νερού.

Η ποσοτική διάσταση

«Όσον αφορά στην ποσοτική διάσταση του προβλήματος, η σημερινή εικόνα του Πηνειού, με τη μέση ετήσια παροχή του να υπολείπεται του ελάχιστου επιτρεπόμενου οικολογικού ορίου (που πρακτικά ορίζει τη βιωσιμότητα του ποταμού) και την αντίστοιχη θερινή του παροχή να τείνει στο μηδέν, δεν είναι παρά το άμεσο αποτέλεσμα της εξάντλησης των υδατικών πόρων συνολικά στη λεκάνη απορροής του», επισημαίνει ο κ. Μυλόπουλος, προσθέτοντας: «Στη λεκάνη αυτή το υδατικό ισοζύγιο είναι μονίμως αρνητικό τα τελευταία χρόνια και μάλιστα με αυξητικό ρυθμό.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, όπως κατέγραψε η μελέτη που εκπονήθηκε στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας για το υδατικό δυναμικό της περιοχής, στη λεκάνη απορροής του Πηνειού το μέσο ετήσιο έλλειμμα στο υδατικό ισοζύγιο αγγίζει το 1 δις m3, όσο δηλαδή περίπου καταναλώνει όλος ο ελληνικός πληθυσμός για την ύδρευσή του.

Το έλλειμμα αυτό είναι που δημιουργεί τόσο τη σημαντική μείωση της απορροής του Πηνειού, όσο και τη δραματική πτώση της στάθμης των υδροφόρων οριζόντων, με τις γνωστές συνέπειες της υφαλμύρωσης, των καθιζήσεων και των εδαφικών ρωγμών που παρουσιάζονται κάθε χρόνο».

Τα αίτια

Τα αίτια, σύμφωνα με τον ίδιο είναι γνωστά και συνυφασμένα στην πλειοψηφία τους με τη σπάταλη άρδευση στον κάμπο η οποία ξεπερνά το 92% της συνολικής κατανάλωσης νερού στην περιοχή, διευκρινίζοντας: «Η απουσία οργανωμένων αρδευτικών δικτύων, η παλαιότητα των υπαρχόντων, οι απαρχαιωμένοι τρόποι άρδευσης και φυσικά η ίδια η διάρθρωση των καλλιεργειών, με κύριο χαρακτηριστικό την καθιέρωση υδροβόρων και χημικοσυντηρούμενων ειδών.

Οι ανθρώπινες επιδράσεις που εκδηλώνονται με ποικίλους τρόπους (εκχερσώσεις, επέκταση οικισμών, παρεμβάσεις στη φυσική κοίτη του ποταμού) εντείνουν προφανώς το πρόβλημα. Η χρόνια συντήρηση και εμμονή σε έναν τύπο οικονομικής ανάπτυξης που δεν είναι συμβατός με τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, έχει σήμερα ολέθρια και σε πολλές περιπτώσεις, μη αντιστρεπτά αποτελέσματα.

Αλλά και από ποιοτική άποψη τα πράγματα δεν θα μπορούσαν να είναι καλύτερα. Ο Πηνειός θεωρείται σήμερα ένα από τα πιο επιβαρημένα ποτάμια της χώρας αλλά και της Ευρώπης.

Δέχεται αστικά λύματα πόλεων και κωμοπόλεων (με χωματερές δίπλα ή και μέσα στην κοίτη), βιομηχανικά απόβλητα (μεταξύ των οποίων και τα χημικά απόβλητα ορισμένων χημικών βιομηχανιών), κτηνοτροφικά απόβλητα (ποιμνιοστάσια, χοιροστάσια, βουστάσια), γεωργικά φάρμακα και λιπάσματα (υπολογίζεται ότι στην ευρύτερη περιοχή χρησιμοποιούνται 230.000 τόνοι λιπάσματα και 2.000 τόνοι φυτοφάρμακα).

Οι συγκεντρώσεις τόσο των φωσφορικών, όσο και των νιτρικών υπερβαίνουν κατά πολύ το ανώτερο επιτρεπτό όριο για τα επιφανειακά νερά, και σε συνδυασμό με τις μεγάλες συγκεντρώσεις κολοβακτηριοειδών αποδεικνύουν ότι ο Πηνειός έχει μολυνθεί ανεπανόρθωτα, και τα νερά του είναι ακατάλληλα για οποιαδήποτε χρήση».

Καταλήγοντας ο κ. Μυλόπουλος τονίζει: «Ο Πηνειός μαζί με άλλα ποτάμια και λίμνες στην Ελλάδα προστίθεται με σταθερό και συστηματικό τρόπο στη λίστα των υδατικών συστημάτων που έχουν πληγεί σχεδόν ανεπανόρθωτα (λίμνη Κορώνεια, κλπ). Το περιβαλλοντικό αυτό αδιέξοδο είναι σαφές ότι οφείλεται στην κυρίαρχη αντίληψη για την υδατική και γενικότερα περιβαλλοντική πολιτική.

Το κέρδος πάνω απ’ όλα, η «ανάπτυξη» είναι μονόδρομος, με όποιο κόστος. Οι κυβερνήσεις των τελευταίων δεκαετιών στην Ελλάδα, χωρίς ίχνος περιβαλλοντικής ευαισθησίας προσπάθησαν να ικανοποιήσουν την ακόρεστη ζήτηση νερού, επεκτείνοντας διαρκώς την εκμετάλλευση πεπερασμένων αποθεμάτων. Είναι επιτακτική πλέον η ανάγκη να ενστερνιστούμε μία νέα ηθική στις σχέσεις μας με τα φυσικά συστήματα της γης, με τα άλλα είδη, αλλά και μεταξύ μας».

Του Αποστόλη Ζώη

www.e-erevna.gr